اورژانس
مواد و گیاهان سمی برای گربه؛ فهرست مهم‌ترین خطرها
فهرست مواد، غذاها، گیاهان (به‌ویژه سوسن) و داروهای سمی برای گربه، علائم مسمومیت و کارهایی که باید و نباید در اورژانس انجام داد.
گربه‌ها کنجکاو و اهل چشیدن‌اند و بدنشان بعضی مواد را مثل ما تجزیه نمی‌کند. چیزی که برای انسان بی‌خطر است ممکن است برای گربه خطرناک باشد. شناخت این فهرست و دور نگه داشتن این مواد، ساده‌ترین راه پیشگیری است. اگر مطمئن نیستید چیزی بی‌خطر است، آن را در دسترس گربه نگذارید و از دامپزشک بپرسید.
غذاها و خوراکی‌های خطرناک
- پیاز، سیر، پیازچه و تره (خانوادهٔ پیاز): باعث تحریک معده و آسیب به گلبول‌های قرمز و کم‌خونی می‌شوند و گربه‌ها از سگ‌ها حساس‌ترند. غذای پخته‌شده با این مواد (مثل سوپ و آبگوشت) هم خطر دارد.
- شکلات، قهوه و هر چیز کافئین‌دار: شکلات تلخ و پودر کاکائو خطرناک‌ترند. علائم می‌تواند استفراغ، تپش قلب، لرزش و تشنج باشد.
- الکل و خمیر خام مخمردار: خمیر در معده باد می‌کند و الکل تولید می‌کند.
- زایلیتول (شیرین‌کننده در برخی آدامس‌ها، شیرینی‌ها و خمیردندان): برای حیوانات خانگی خطرناک شناخته می‌شود و می‌تواند قند خون را پایین بیاورد؛ برای گربه هم ندهید.
- انگور و کشمش: سمیت کلیوی آن‌ها برای سگ ثابت شده؛ برای گربه مدرک روشنی نیست، ولی احتیاطاً ندهید.
- استخوان (به‌ویژه شکسته‌شونده): می‌تواند دستگاه گوارش را زخمی یا مسدود کند.
- گوشت و تخم‌مرغ خام یا نیم‌پز: ریسک سالمونلا و باکتری‌های دیگر دارد (برای گربه و خانواده).
- غذاهای بسیار چرب و شور (سرخ‌شده، نمک زیاد، آجیل شور): استفراغ، اسهال و در موارد شدید مشکل لوزالمعده یا کلیه؛ شیر و لبنیات هم در بسیاری از گربه‌ها اسهال می‌دهد.
گیاهان خطرناک
- سوسن‌های حقیقی (جنس Lilium: مثل لیلیوم شرقی و آسیایی، «ایستر لیلی»، «تایگر لیلی») و سوسن روزانه (Hemerocallis): یکی از خطرناک‌ترین‌ها برای گربه. همهٔ بخش‌ها، از جمله گل‌برگ، برگ، ساقه، گرده و حتی آب گلدان، می‌تواند باعث نارسایی حاد کلیه شود. حتی گرده‌ای که روی خز بنشیند و گربه آن را بلیسد می‌تواند کافی باشد. اگر گربه با این گل‌ها تماس داشته، فوراً به دامپزشک مراجعه کنید و منتظر علامت نمانید؛ اگر درمان بیش از حدود ۱۸ ساعت بعد از تماس شروع شود، آسیب کلیه ممکن است برگشت‌ناپذیر باشد. توجه: در فارسی اسم «سوسن» برای گیاهان مختلف (از جمله زنبق/ایریس) به کار می‌رود؛ اگر مطمئن نیستید، نام علمی گل را از گل‌فروش بپرسید و به‌جای آن گل بی‌خطر بگیرید.
- گل‌های به‌اصطلاح «لیلی» که سوسن حقیقی نیستند هم مشکل دارند اما از نوع دیگر: گل صلح (اسپاتی‌فیلوم) دهان و گلو را تحریک می‌کند و موگه یا «لیلی دره» (Lily of the valley) به قلب آسیب می‌زند.
- گیاهان آپارتمانی رایج که در فهرست گیاهان سمی برای گربه آمده‌اند: دیفن‌باخیا، فیلودندرون، پوتوس، آلوئه‌ورا، گیاه ژاد، کالانچوئه، سنسوریا (زبان مادرشوهر)، فیکوس، پونستیا (گل کریسمس)، نرگس، آذالیا/رودودندرون، سرخدار (Yew) و شمعدانی. گیاه ماریجوانا هم برای گربه سمی است (علائم: بی‌حالی، بی‌تعادلی، گشاد شدن مردمک، کندی ضربان، پایین آمدن دمای بدن و بی‌اختیاری ادرار).
- به‌طور کلی قبل از نگه داشتن هر گل یا گیاه، سمی بودنش برای گربه را از فهرست معتبر (مثل فهرست ASPCA) بررسی کنید.
داروها و مواد شیمیایی خانگی
- پاراستامول (استامینوفن) و داروهای انسانی دیگر (ایبوپروفن، آسپرین و…؛ فقط با تجویز دامپزشک): پاراستامول را هرگز و تحت هیچ شرایطی به گربه ندهید؛ گلبول‌های قرمز و کبد را آسیب می‌زند و هر تماسی باید اورژانس تلقی شود.
- قطره یا اسپری ضد کک مخصوص سگ: به‌ویژه محصولات پرمترین‌دار. گربه‌ها پرمترین را خوب تجزیه نمی‌کنند؛ حتی تماس با سگی که تازه درمان شده یا لیسیدن او می‌تواند خطرناک باشد. علائم: بی‌قراری، آب‌ریزش دهان، لرزش و تشنج. هرگز محصول سگ را روی گربه نزنید و فقط محصول مناسب گربه را با تأیید دامپزشک مصرف کنید.
- ضدیخ خودرو (اتیلن‌گلایکول): مقدار کم هم می‌تواند کشنده باشد و درمان باید سریع شروع شود.
- مواد پاک‌کننده، سفیدکننده، سم موش و حشره‌کش را دور از دسترس نگه دارید.
- روغن‌های اسانسی: روغن درخت چای (تی‌تری) غلیظ می‌تواند حتی با چند قطره مشکل جدی بدهد (علائم: بی‌تعادلی، بی‌حالی، افت دمای بدن). اسانس را روی پوست یا خز گربه نزنید و دیفیوزر را جایی بگذارید که گربه نتواند به آن برسد یا آن را برگرداند.
علائم مسمومیت
- استفراغ، اسهال، ترشح بیش از حد بزاق
- بی‌حالی، ضعف، بی‌تعادلی، لرزش یا تشنج
- نفس‌نفس زدن یا سختی نفس کشیدن
- تغییر رنگ لثه (رنگ‌پریده، آبی یا زرد)
- نوشیدن بیش از حد، یا ادرار نکردن
- نکته: بعضی سموم (مثل سوسن و ضدیخ) اوایل ساده به نظر می‌رسند ولی بعداً کلیه را خراب می‌کنند؛ پس بدون علامت هم بعد از تماس به دامپزشک مراجعه کنید.
اگر گمان می‌کنید گربه چیزی سمی خورده
- فوراً با دامپزشک یا اورژانس دامپزشکی تماس بگیرید؛ زمان مهم است و منتظر ظاهر شدن علائم نمانید.
- نام ماده، مقدار تقریبی و زمان خوردن را یادداشت کنید و بسته‌بندی را همراه ببرید.
- گربه را وادار به استفراغ نکنید. به‌خصوص آب‌اکسیژنه برای گربه هرگز بی‌خطر نیست و می‌تواند به معده آسیب جدی بزند. شیر، نمک، کره یا روغن هم ندهید؛ فقط طبق دستور دامپزشک عمل کنید.
- در برخی کشورها خط ویژهٔ مسمومیت حیوانات وجود دارد (مثل ASPCA در آمریکا)؛ در ایران بهتر است شمارهٔ دامپزشک یا اورژانس دامپزشکی محل زندگی‌تان را از قبل ذخیره کنید.
اگر گربه‌تان بعد از خوردن چیزی استفراغ می‌کند، مطلب علل استفراغ در گربه را هم ببینید. اگر نشانهٔ مسدود شدن ادرار دارد، اورژانس انسداد ادراری را بخوانید. در کت‌بوک می‌توانید فهرست مراکز دامپزشکی را ببینید و اطلاعات اورژانسی گربه را ذخیره کنید.
منابع
- ASPCA – People Foods to Avoid Feeding Your Pets
- ASPCA Pro – How to Spot Which Lilies Are Dangerous to Cats
- Pet Poison Helpline – Lilies
- Pet Poison Helpline – Five At-Home First Aid Myths
- Pet Poison Helpline – Antifreeze
- VCA Animal Hospitals – Acetaminophen Poisoning in Cats
- AAFP – Permethrin Poisoning and Cats
- ASPCA – Essential oils and pets
- ASPCA Pro – Marijuana Toxicosis in Animals
- Anti-Cruelty Society – Toxic plants for cats (ASPCA-based list)
پرونده سلامت گربه‌ات را بساز
تاریخ واکسن قبلی را وارد کن تا سررسید بعدی خودکار حساب شود و به‌موقع یادت بیاید.
شروع
دنبال دامپزشک یا پانسیون می‌گردی؟
فهرست مراکز گربه در ایران
· تهران · تبریز · کرج · اصفهان · ارومیه · شیراز · اهواز · مشهد
این مطلب جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه دامپزشک نیست.