عطسه و آبریزش چشم و بینی گربه؛ سرماخوردگی گربه و درمان
علت عطسه، ترشح بینی و چشم در گربه‌ها (هرپس و کالیسی)، مراقبت بی‌خطر در خانه، خطر برای بچه‌گربه‌ها و علائم اضطراری.
عطسه‌های پشت‌سرهم، چشم‌های آبریزش‌دار و دماغ گرفته در گربه‌ها خیلی رایج است و معمولاً به آن «سرماخوردگی گربه» یا «آنفلوانزای گربه» می‌گویند. بیشتر موارد خفیف‌اند و خوب می‌شوند، اما این بیماری در بچه‌گربه‌ها، گربه‌های واکسن‌نزده، گربه‌های سالمند و گربه‌هایی که در جمع‌های شلوغ زندگی می‌کنند می‌تواند جدی شود. در این مقاله ساده توضیح می‌دهیم چرا اتفاق می‌افتد، در خانه چه کارهای بی‌خطری می‌شود کرد و چه زمانی باید سراغ دامپزشک رفت.
«سرماخوردگی گربه» دقیقاً چیست؟
پزشکان به این مشکل «عفونت دستگاه تنفسی فوقانی» می‌گویند، یعنی عفونت بینی، گلو و چشم. طبق منابع معتبر، در بیش از ۹۰ درصد موارد یکی از این دو ویروس یا هر دوی آن‌ها نقش دارند:
- ویروس هرپس گربه (FHV-1): معمولاً علائم شدیدتری دارد؛ مثل التهاب شدید چشم، زخم قرنیه، گلودرد و گاهی سرفه.
- ویروس کالیسی گربه (FCV): بیشتر زخم‌های دهان و زبان و گلودرد ایجاد می‌کند و در بچه‌گربه‌های بسیار کوچک ممکن است به ذات‌الریه برسد. بعضی سویه‌ها در بچه‌گربه‌ها باعث لنگیدن موقت و تب می‌شوند.
باکتری‌هایی مثل بوردتلا و کلامیدیا هم گاهی عامل بیماری‌اند، و عفونت‌های باکتریایی ثانویه می‌توانند حال گربه را بدتر کنند. فهمیدن اینکه دقیقاً کدام میکروب مقصر است همیشه لازم نیست؛ دامپزشک معمولاً بر اساس علائم تصمیم می‌گیرد و اگر بیماری طولانی شد یا درمان جواب نداد، نمونه‌برداری از بینی، چشم یا گلو را پیشنهاد می‌کند.
علائم رایج
- عطسه و گرفتگی بینی؛ ترشح بینی که اول شفاف است و بعد ممکن است غلیظ، کدر یا چرکی شود
- آبریزش یا ترشح چشم، قرمزی چشم، پلک‌زدن زیاد یا نیمه‌بسته نگه‌داشتن چشم
- آبریزش دهان، زخم دهان، بوی بد دهان
- بی‌حالی، تب، کم‌اشتهایی
- گاهی سرفه یا نفس‌های سخت‌تر از معمول
یک نکته‌ی مهم: گربه با بینی گرفته بو را خوب حس نمی‌کند و به همین دلیل غذا خوردنش کم می‌شود. این کم‌اشتهایی خودش می‌تواند خطرناک باشد.
چطور پخش می‌شود؟
- تماس مستقیم با گربه‌ی بیمار؛ هر عطسه مقدار زیادی ویروس پخش می‌کند.
- تماس با گربه‌ی «ناقل» که ظاهراً سالم است. بیشتر گربه‌هایی که از هرپس‌ویروس خوب می‌شوند تا آخر عمر ناقل می‌مانند و ویروس ممکن است در زمان استرس دوباره فعال شود. ناقل‌های کالیسی معمولاً چند هفته تا چند ماه ویروس را دفع می‌کنند و بیشترشان بعد از آن پاک می‌شوند.
- ظرف غذا و آب، جعبه‌ی خاک، اسباب‌بازی، رختخواب و حتی لباس و دست افراد. ویروس‌ها بسته به نوع‌شان از حدود یک روز تا چند روز (کالیسی تا حدود ۱۰ روز) روی سطوح زنده می‌مانند.
- مادر ناقل می‌تواند ویروس را به بچه‌گربه‌هایش منتقل کند.
چه گربه‌هایی در خطر بیشتری هستند؟
- بچه‌گربه‌ها: ایمنی‌شان هنوز کامل نیست و ممکن است حسابی بیمار شوند.
- گربه‌های پناهگاه، گربه‌خانه‌های پرورشی، کلونی‌های گربه‌های ولگرد و پانسیون‌ها: هرجا گربه‌ها نزدیک هم و پرتعدادند، بیماری سریع‌تر پخش می‌شود. اگر بچه‌گربه یا گربه‌ی جدیدی از چنین جاهایی به خانه می‌آورید، دامپزشک معمولاً معاینه و جداسازی چند روزه تا ۱ یا ۲ هفته از گربه‌های دیگر را توصیه می‌کند.
- گربه‌های واکسن‌نزده
- گربه‌های سالمند، گربه‌های دارای بیماری مزمن یا ضعف سیستم ایمنی (مثلاً لوکمی یا ایدز گربه)
- گربه‌های دچار استرس
در خانه چه کارهای بی‌خطری می‌شود کرد؟
درمان اصلی برای ویروس‌ها «مراقبت حمایتی» است، یعنی کمک به راحتی گربه تا بدنش بیماری را پشت سر بگذارد. این کارها معمولاً بی‌خطرند:
- تمیز کردن ملایم: ترشح دور چشم و بینی را با دستمال نرم و مرطوب (آب ولرم) پاک کنید تا خشک و سفت نشود و پوست را تحریک نکند.
- بخار: بردن گربه (با نظارت کامل و دور از آب داغ) به حمام پر از بخار برای ۱۰ تا ۱۵ دقیقه چند بار در روز می‌تواند به باز شدن بینی کمک کند.
- تشویق به خوردن: غذای نرم، خوش‌بو و کمی ولرم (مثل کنسرو یا غذای بچه‌گربه) به گربه‌ای که بوی غذا را کم حس می‌کند کمک می‌کند. آب تازه همیشه در دسترس باشد.
- گرم و آرام نگه داشتن: جایی گرم، بدون سروصدا و بدون تنش برای استراحت.
- جداسازی: گربه‌ی بیمار را در اتاقی که تمیز کردنش آسان است (دور از فرش و مبل) نگه دارید. برای هر گربه ظرف غذا و جعبه‌ی خاک جداگانه داشته باشید و بعد از لمس گربه‌ی بیمار دست‌هایتان را بشویید.
- ضدعفونی: از دامپزشک بپرسید کدام ضدعفونی‌کننده هم روی این ویروس‌ها مؤثر است و هم برای گربه‌ها بی‌خطر است.
چه کارهایی نکنید: به گربه هیچ داروی انسانی (سرماخوردگی، مسکن، قطره‌ی بینی یا چشم) ندهید و آنتی‌بیوتیک باقی‌مانده را بدون تجویز استفاده نکنید. بعضی داروهای انسانی برای گربه‌ها خطرناک و حتی کشنده‌اند. آنتی‌بیوتیک روی ویروس اثر ندارد و فقط دامپزشک می‌تواند تشخیص دهد که عفونت باکتریایی هم وجود دارد یا نه. درباره‌ی مکمل‌هایی مثل ال‌لیزین هم منابع نظر یکسانی ندارند (برخی آن را ذکر می‌کنند و برخی مطالعات اثرش را نامطمئن می‌دانند)؛ بدون مشورت با دامپزشک استفاده نکنید.
دامپزشک چه کارهایی ممکن است انجام دهد؟
- معاینه‌ی چشم، دهان و تنفس، و در صورت لزوم آزمایش نمونه‌ی بینی، چشم یا گلو
- در صورت وجود عفونت باکتریایی، تجویز آنتی‌بیوتیک؛ و گاهی داروی ضدویروس برای موارد شدید
- پماد یا قطره‌ی چشمی برای محافظت از قرنیه، و داروی مناسب برای درد گلو و دهان
- بخار یا نبولایزر برای شل‌کردن ترشحات غلیظ
- سرم برای گربه‌ی کم‌آب، و در صورت نخوردن غذا، بستری و حتی تغذیه با لوله
- در موارد سخت، اکسیژن
بیشتر موارد ساده در خانه و با راهنمایی دامپزشک مدیریت می‌شوند. بیماری خفیف معمولاً حدود ۵ تا ۱۰ روز طول می‌کشد و موارد شدید ممکن است چند هفته طول بکشد.
علائم اضطراری: فوراً به دامپزشک مراجعه کنید
- نفس‌کشیدن سخت یا سریع، نفس با دهان باز، یا بی‌قراری هنگام نفس کشیدن
- لثه‌های رنگ‌پریده یا مایل به آبی
- غذا نخوردن یا آب نخوردن (کم‌اشتهایی در گربه‌ی بیمار را جدی بگیرید و زود به دامپزشک خبر دهید)
- بی‌حالی شدید، علائم کم‌آبی، یا لاغر شدن سریع
- ترشح چرکی غلیظ چشم، تیرگی یا زخم چشم، چشم بسته‌ی دائمی
- علائم در بچه‌گربه‌ی خیلی کوچک یا گربه‌ی سالمند و بیمار
- تورم صورت، زخم‌های پوستی، زردی یا خونریزی (این موارد نادر ولی جدی‌اند)
- علائمی که طولانی می‌شوند یا بعد از بهبودی دوباره برمی‌گردند
پیشگیری
- واکسن: واکسن‌های هرپس‌ویروس و کالیسی‌ویروس (معمولاً در واکسن سه‌گانه) از واکسن‌های اصلی گربه‌اند. این واکسن‌ها همیشه جلوی ابتلا را نمی‌گیرند ولی شدت و مدت بیماری را کم می‌کنند. برنامه‌ی دقیق را در برنامه‌ی واکسیناسیون گربه ببینید و با دامپزشک خود هماهنگ کنید. واکسن در بعضی موارد خاص (مثلاً خانه‌های پرگربه) برای کلامیدیا یا بوردتلا هم مطرح می‌شود؛ تصمیمش با دامپزشک است.
- گربه‌ی جدید را قبل از معرفی به بقیه معاینه کنید و چند روز جدا نگه دارید.
- از شلوغی و استرس بکاهید؛ استرس می‌تواند ویروس خفته را بیدار کند. برای نکات بیشتر به استرس و اضطراب گربه سر بزنید.
- نظافت منظم ظرف‌ها، جعبه‌ی خاک و محل خواب.
- برای بچه‌گربه‌ها تغذیه‌ی درست مهم است: راهنمای تغذیه‌ی بچه‌گربه.
اگر یکی از اعضای خانواده هم دچار قرمزی یا آبریزش چشم یا علائم تنفسی شد، با پزشک خود مشورت کنید. اگر گربه‌تان استفراغ هم دارد، علل استفراغ گربه را بخوانید.
یادآوری
این مقاله فقط جنبه‌ی آموزشی دارد و جایگزین معاینه‌ی دامپزشک نیست. اگر نگران گربه‌تان هستید، بهتر است زودتر با دامپزشک تماس بگیرید. دسترسی به داروها و واکسن‌ها و قوانین محلی را هم از دامپزشک خود بپرسید.
منابع
پرونده سلامت گربه‌ات را بساز
تاریخ واکسن قبلی را وارد کن تا سررسید بعدی خودکار حساب شود و به‌موقع یادت بیاید.
شروع