دیابت گربه: علائم، درمان و بهبودی

دیابت یکی از بیماری‌های شناخته‌شده در گربه‌هاست که معمولاً در میانسالی و سالمندی دیده می‌شود. خبر خوب این است که با تشخیص زود و مراقبت درست، بسیاری از گربه‌های دیابتی سال‌ها زندگی خوب و راحتی دارند و بعضی حتی به «بهبودی» (ریمیشن) می‌رسند. در این مقاله می‌خوانید دیابت گربه چیست، چه نشانه‌هایی دارد، دامپزشک چه کارهایی انجام می‌دهد و چه زمانی باید فوری اقدام کرد.

دیابت گربه چیست؟

در دیابت، بدن یا انسولین کافی نمی‌سازد یا به انسولین درست پاسخ نمی‌دهد. انسولین هورمونی است که به سلول‌ها کمک می‌کند قند خون را مصرف کنند. وقتی این کار درست انجام نشود، قند در خون بالا می‌ماند و سلول‌ها با وجود قند فراوان، «گرسنه» می‌مانند. در گربه‌ها بیشتر دیابت نوع ۲ دیده می‌شود. برآورد می‌شود از هر ۱۰۰ تا ۵۰۰ گربه، یکی در طول عمرش به دیابت مبتلا شود.

چه گربه‌هایی بیشتر در خطرند؟

• چاقی: مهم‌ترین عامل خطر است. طبق گزارش مرکز سلامت گربه کرنل، گربه‌های چاق تا حدود چهار برابر بیشتر از گربه‌های با وزن مناسب دیابت می‌گیرند. درباره پیشگیری از چاقی بخوانید: چاقی و وزن سالم در گربه.
• سن بالاتر (میانسال و مسن) و کم‌تحرکی.
• جنسیت نر در منابع بیشتر ذکر شده است.
• مصرف داروهای کورتونی (استروئید) که گاهی برای بیماری‌هایی مثل آسم گربه لازم می‌شوند؛ هرگز بدون نظر دامپزشک این داروها را قطع یا شروع نکنید.
• بیماری‌ها یا هورمون‌هایی که مقاومت به انسولین ایجاد می‌کنند (مثل بعضی تومورهای هورمونی یا بارداری).
• در بعضی کشورها نژادهایی مثل برمیز بیشتر درگیر دیده شده‌اند؛ اما منابع در این مورد هم‌نظر نیستند.

نشانه‌های دیابت

• آب خوردن بیشتر از معمول
• ادرار زیاد (خاک گربه سریع‌تر خیس و سنگین می‌شود)
• کاهش وزن با وجود اشتهای خوب یا حتی زیاد
• در برخی گربه‌ها کم‌اشتهایی، ضعف و بی‌حالی
• در موارد کنترل‌نشده، راه رفتن با تکیه بر پشت پا (کف پا و مچ روی زمین)؛ طبق کرنل، این حالت دردناک نیست و اغلب با درمان بهتر می‌شود.

این نشانه‌ها اگر گربه غذای کنسروی می‌خورد (که آب بیشتری دارد) یا بیشتر وقتش بیرون از خانه می‌گذرد، دیرتر به چشم می‌آیند. به همین دلیل، اگر مصرف آب یا میزان خاک خیس‌شده را زیر نظر داشته باشید، زودتر متوجه می‌شوید. نشانه‌هایی مثل تشنگی زیاد و کاهش وزن در بیماری کلیه، پرکاری تیروئید و چند مشکل دیگر هم دیده می‌شود؛ پس تشخیص را فقط دامپزشک می‌تواند بدهد. مقاله بیماری کلیه در گربه و مراقبت از گربه مسن هم می‌تواند مفید باشد.

دامپزشک چگونه تشخیص می‌دهد؟

تشخیص معمولاً بر پایه سه چیز است: نشانه‌های بالینی، قند خونِ بالا که پایدار بماند، و وجود قند در ادرار. گربه‌ها در محیط کلینیک استرس می‌گیرند و استرس به‌تنهایی می‌تواند قند خون را موقتاً بالا ببرد. به همین دلیل گاهی دامپزشک آزمایشی به نام فروکتوزامین درخواست می‌کند که میانگین قند خون را در حدود یکی دو هفته گذشته نشان می‌دهد. همچنین بیماری‌های دیگر مثل عفونت ادراری، بیماری کلیه، التهاب پانکراس و پرکاری تیروئید بررسی و کنار گذاشته می‌شوند.

درمان به‌طور کلی چه شکلی دارد؟

درمان را دامپزشک برای هر گربه جداگانه تنظیم می‌کند و در منزل نباید خودسرانه دارو یا مقدار آن را تغییر داد. هدف‌ها این است که قند خون به محدوده مناسب نزدیک شود، کاهش وزن متوقف شود، تشنگی و ادرار کم شود و از افت قند خون جلوگیری شود. اجزای اصلی عبارت‌اند از:

• انسولین: در اغلب گربه‌ها درمان اصلی، تزریق زیرپوستی انسولین است، معمولاً یک یا دو بار در روز. دامپزشک نوع انسولین و سرنگ مناسب را مشخص می‌کند و تزریق را به شما یاد می‌دهد. پیدا کردن دوز مناسب ممکن است چند مراجعه طول بکشد.
• رژیم غذایی: بسیاری از منابع غذای کم‌کربوهیدرات و پرپروتئین را (و ترجیحاً غذای مرطوب/کنسروی) توصیه می‌کنند. انتخاب غذا باید با دامپزشک انجام شود. در گربه‌های چاق، کاهش وزن باید آرام و زیر نظر دامپزشک باشد، نه با رژیم ناگهانی.
• قرص‌های جدید: در سال‌های اخیر دارویی خوراکی از گروه مهارکننده‌های SGLT2 در برخی کشورها مجوز گرفته است. طبق منابع، این دارو فقط برای بعضی گربه‌های تازه‌تشخیص‌داده‌شده و در حد کافی سالم مناسب است و برای گربه‌هایی که قبلاً انسولین گرفته‌اند یا بیماری کبد/کلیه/پانکراس دارند توصیه نمی‌شود. در دسترس بودن آن در ایران را از دامپزشک بپرسید.
• پایش: برای بررسی اثر درمان، دامپزشک «منحنی قند خون» (چند بار اندازه‌گیری در طول روز) یا آزمایش‌های دیگر را انجام می‌دهد. بعضی صاحبان با آموزش می‌توانند در خانه قند را اندازه بگیرند یا از حسگر پیوسته استفاده کنند. نوار ادراری برای تنظیم دوز انسولین دقت کافی ندارد.

یادداشت روزانه بسیار کمک می‌کند: ساعت و مقدار انسولین، میزان غذا و آب، تعداد دفعات ادرار و وزن هفتگی.

آیا دیابت گربه خوب می‌شود؟ (بهبودی)

دیابت گربه «درمان قطعی» ندارد، ولی بسیاری از گربه‌ها با درمان زودهنگام و جدی، به بهبودی می‌رسند؛ یعنی دیگر به انسولین نیاز ندارند. طبق منابع، کنترل دقیق قند، رژیم مناسب و پایش در خانه شانس بهبودی را بیشتر می‌کند. اگر داروی کورتونی عامل بوده و قطع شود، یا وزن گربه به حد مناسب برسد، گاهی دیابت بهتر می‌شود. اما باید بدانید:

• بهبودی تضمین‌شده نیست؛ اگر طی حدود شش ماه رخ ندهد، احتمال نیاز مادام‌العمر به انسولین زیاد است.
• گربه‌ای که به بهبودی رسیده هم باید رژیم مناسب و چکاپ منظم داشته باشد، چون ممکن است دیابتش برگردد.

علائم اورژانسی: فوراً به دامپزشک مراجعه کنید

در دیابت دو وضعیت اضطراری مهم وجود دارد:

۱) افت قند خون (هیپوگلیسمی)

اگر انسولین بیش از نیاز بدن باشد، قند خون پایین می‌آید و این وضعیت می‌تواند کشنده باشد. نشانه‌ها: ضعف و بی‌حالی شدید، لرزش، تلوتلو خوردن و راه رفتن «مست‌وار»، استفراغ، گیجی و در حالت شدید تشنج یا از دست رفتن هوشیاری. در این حالت:

• فوراً با دامپزشک تماس بگیرید یا گربه را به نزدیک‌ترین کلینیک برسانید.
• اگر گربه هوشیار است و می‌تواند بخورد، طبق توصیه کرنل می‌توان بلافاصله کمی غذا به او پیشنهاد کرد؛ اگر نمی‌خورد، منبع کرنل مالیدن مقدار کمی عسل یا شربت ذرت روی لثه‌ها را تا رسیدن به دامپزشک ذکر می‌کند. بهتر است از قبل از دامپزشک خودتان بپرسید در چنین شرایطی دقیقاً چه کاری انجام دهید.
• هرگز به گربه‌ای که تشنج می‌کند یا بی‌هوش است غذا، مایع یا انگشت وارد دهان نکنید.
• دوز انسولین را خودسرانه تغییر ندهید و بدون مشورت دامپزشک «دوز دوباره» ندهید.

۲) کتواسیدوز دیابتی

وقتی دیابت کنترل نشده یا درمان نشده باشد، بدن به‌جای قند، چربی می‌سوزاند و موادی به نام کتون تولید می‌شود که خون را اسیدی می‌کند. این یک اورژانس جدی است و معمولاً به بستری شدن نیاز دارد. نشانه‌ها: تشنگی و ادرار زیاد، بی‌حالی و ضعف، استفراغ، تنفس تند، کم‌اشتهایی، کم‌آبی بدن و لاغری. در بیمارستان معمولاً سرم، انسولین کوتاه‌اثر، مکمل پتاسیم و پایش دقیق انجام می‌شود.

به‌طور کلی، اگر گربه دیابتی غذا نمی‌خورد، استفراغ می‌کند، خیلی بی‌حال است یا نفس تند می‌کشد، منتظر نمانید. مقاله‌های استفراغ در گربه و انسداد ادراری را هم برای تشخیص سایر وضعیت‌های اورژانسی ببینید.

پیشگیری و مراقبت روزمره

• وزن گربه را در محدوده سالم نگه دارید و به او تحرک و بازی بدهید.
• غذا و تنقلات را اندازه‌گیری کنید و رژیم را با دامپزشک انتخاب کنید.
• برای گربه‌های میانسال و مسن، چکاپ منظم و در صورت توصیه دامپزشک آزمایش‌های دوره‌ای انجام دهید.
• اگر گربه‌تان تحت درمان کورتون است، علائم تشنگی و ادرار زیاد را به دامپزشک گزارش کنید.
• در گربه دیابتی، برنامه ثابت غذا و انسولین، یادداشت روزانه و مراجعه‌های پایش را جدی بگیرید.

یادآوری

این مقاله فقط جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه و تشخیص دامپزشک نیست. هر تصمیمی درباره دارو، انسولین و رژیم غذایی را با دامپزشک خود هماهنگ کنید. منابع در جزئیات (مثل زمان‌بندی غذا و انسولین یا نوع رژیم) کاملاً هم‌نظر نیستند، پس برنامه دقیق را از دامپزشک خود بپرسید.